Slechts een wisseling van twee lettergrepen en 2 uur en 20 minuten Shinkansen liggen Tokyo en Kyoto van elkaar verwijderd.
Er is echter in cultureel opzicht een groot verschil tussen beide steden.
Kyoto was van 794 tot 1868 de hoofdstad van Japan. Hier huisde de Keizer en hier vandaan werd het land bestuurd. Tokyo heette in die periode Edo. Deze stad was gecentreerd rond het paleis van de Shogun. Vanaf 1868 werd de hoofdstad (kyo) naar Edo verhuisd en werd de naam veranderd in Tokyo.
Daarnaast hebben de straten van Kyoto een naam: zie weblog van 25 oktober.

Ik vergis mij al de eerste dag in de afstanden: op de kaart ziet het stratenpatroon er verradelijk overzichtelijk uit (vergelijkbaar met New York). Na een paar uur lopen blijken de afstanden veel groter te zijn dan je verwacht. Een goede waarschuwing voor morgen.

Een reis naar Ise is een pelgrimstocht die elke japanner minstens xc3xa9xc3xa9n maal in zijn leven wenst te maken. In Ise bevinden zich de twee belangrijkste heiligdommen (Jingu) van het land. Ze liggen zo’n 4 km van elkaar verwijderd, beiden omringt door houten gebouwen en gelegen in een natuurlijke omgeving van eeuwenoude bomen en stenen. De heiligdommen worden bewoond door 100 priesters met aan het hoofd de zus van de Keizer als opperpriesteres.

Het benaderen van de tempel gaat gepaard met verschillende zuiveringen van lichaam en ziel: je gaat eerst onder de poort door, dan reinig je handen en mond met het heilige water van de rivier, daarna steek je de brug over om via een breed pad bij het heiligdom aan te komen.

Bij de ingang houdt links de priester de wacht. Het heiligdom zelf ligt achter de offerplaats en mag door de gewone bezoeker niet benaderd worden. Dus na het ritueel van – muntje werpen in de houten kist, tweemaal buigen, tweemaal klappen, nog eenmaal buigen – is dit onderdeel van het bezoek bexc3xabindigd. Met een wandeling, door het heilige bos en haar vijvers, naar de andere heiligdommen is dit bezoek een bijzondere ervaring.

Een zeer actieve pelgrimstocht in een wonderschone omgeving waar natuur en religie in een unieke samenhang zijn.

Helaas kan ik via dit internetcafxc3xa9 in Kyoto geen plaatjes downloaden. Ik had nog wel een ‘verboden’ plaatje willen tonen

Met een brok in mijn keel verzamel ik de spullen van 11 weken Tokyo. Op het postkantoor verstuur ik 10 kilo aan papier: tijdschriften, boeken en allerhande folders, kaartjes, copixc3xabn. Deze doos zal over 1 xc3xa0 2 maanden per boot in Nederland arriveren. Het zal een feest van herkenning zijn om het pakket vol herinneringen open te maken.

De overige bagage splits ik in een gedeelte dat hier achterblijft en een gedeelte dat mee op reis gaat.
Morgen vertrek ik met Jan naar het zuiden om de steden Ise, Kyoto en Nara te bezoeken. We gaan terug in de tijd naar deze oude steden met haar rijke geschiedenis: mooie tempels en tuinen.

Ik heb de afgelopen dagen van veel mensen afscheid genomen en iedereen van harte uitgenodigd om op bezoek te komen in Amsterdam. De mogelijkheid openhouden om elkaar weer te zien maakt het afscheid nemen iets draaglijker.

Mijn weblog zal de komende dagen wellicht onregelmatig gaan verschijnen. Ik kan nog niet inschatten hoe de internetverbinding is in de verschillende steden, maar ik hoop jullie wel op de hoogte te blijven houden van mijn reiservaringen.

Links: de koffer om hier achter te laten.
Rechts: het schrijven van het laatste weblog uit Tokyo in de lege kamer waar de laatste was hangt te drogen.

Voor de tweede keer breng ik een bezoek aan het grote tempelcomplex van Asakusa. Ik herinner me van 15 oktober de overweldigende tempel met haar rode lantaaarn, de vele bezoekers, de winkeltjes er omheen en de penetrante geur van wierook. Ik vond het toen erg druk en kon mij niet goed voorstellen dat dit een plek van contemplatie was.

Bij dit bezoek is het nog vele malen drukker en staat het rondom de tempels vol met stalletjes. Er is een levendige verkoop van maskers, plastic bloemen, lange slierten riet, plastic kreeften en andere voorwerpen voor het nieuwe jaar.

Dit keer vind ik de levendigheid vanzelfsprekend en kijk mijn ogen uit vanwege de nieuwjaarsmarkt.

De centrale vismarkt van Tokyo is een grote belevenis. Je moet wel op tijd je bed uit (5.00 uur), maar de beloning achteraf is dat meer dan waard.

De vismarkt is verdeeld in twee segmenten. In het voorste gedeelte worden vele verschillende soorten schelpdieren, kuit, zeewier en allerhande vis per stuk verkocht aan restauranthouders en winkeliers. In het achterste gedeelte vindt de groothandel plaats. In een enorme hal liggen vele diepgevroren tonijnen naast elkaar in rijtjes. Op een krukje staat een man de vissen per opbod te verkopen. Hij noemt de betreffende vis en begint dan de opeenvolgende bedragen te roepen. Als het hoogste bod is geweest slaat hij af. Een andere man schrijft daarna op een geel briefje de naam van de koper en legt dit op de desbetreffende tonijn. Zo worden de honderden vissen, in een rap tempo, stelselmatig afgehandeld.
Dan slaan de kopers hun vissen letterlijk aan een haak om de tientallen kilo’s handig op de kar te leggen. De sjouwer loopt met de handkar de markt af, of verplaatst zich naar het voorste deel van de markt om de tonijn in stukken te snijden en te verkopen.
Per dag wordt er zo’n 2.000 ton vis verhandeld.

Om 7.45 trakteer ik mijzelf in een dichtbij gelegen sushibar op een grote schaal superverse vis.

In de namiddag van mijn verblijf in Mozumi, wandel ik de berg op. Na het passeren van een shinto-tempel, verschijnt er een zwarte beer op een geel vierkant bord. Ik besluit door te lopen en de eventuele ontmoeting met de beer aan te gaan. Via een kronkelend pad hoop ik de ingang van de oude mijn te vinden. Onderweg zijn er resten van oude rails en een wagon. Bovenop de berg is echter niks te bekennen en loopt het pad, aan de andere kant van de top, weer naar beneden. Ik besluit terug te gaan.

De ochtend erop is de afspraak met Suzuki-san. Na een kort gesprek in zijn werkkamer vertrekken we per personenbus naar de ingang van de Super Kamiokande. Hij vertelt, met een hartelijke lach, dat deze bus is gekocht ter gelegenheid van het bezoek van de Keizer en de Keizerin afgelopen juni. De Keizerin zat precies op de plaats waar ik mij nu bevind. Aangekomen bij de ingang van de mijn stappen we uit om onze naam te schrijven in het presentieboek. We rijden nu 1,5 km. de berg in, dezelfd berg waar ik gisteren overheen heb gelopen. Een vreemde gewaarwording hoe relatief afstand kan zijn.
In de berg voelt het ‘lekker warm’. Er blijkt hier een constante temperatuur van 15 graden Celsius te heersen.

Suzuki-san toont een video over het vervaardigen van de tunnel en de Kamiokande: een indrukwekkende onderneming met veel precisiewerk en vakmanschap. Een constructie die vijf jaar in beslag heeft genomen. Op een schaalmodel van de berg haalt hij de top eraf en laat zien hoe de wegen binnenin lopen. Met de vinger wijst hij aan hoe we met de auto de berg zijn ingekomen (foto 2). De lijn van linksboven naar het centrum, is de weg die vroeger met een treintje werd afgelegd. Deze is nu niet meer in gebruik.
In het centrum ligt de Kamiokande en de Super Kamiokande (verlicht punt op foto 3). Na deze uitleg wordt de berg (waar ik mij gisteren nog op bevond) weer zorgvuldig op haar plaats gebracht. Hoe zouden de beren deze aardschok hebben overleefd?

Over de route van de neutrino’s later meer. Later wil zeggen in een volgende weblog of in de komende vier jaar onderzoek met Theater Adhoc: http://www.theateradhoc.nl

Tijdens mijn laatste bezoek aan de sento (openbaar badhuis) ging een oudere dame naast mij op de weegschaal staan. Ik schrok van het getal dat verscheen: 33,4 kilogram. Om er zeker van te zijn dat er niks mis was met de weegschaal, ben ik er daarna zelf op gaan staan. De wijzer sloeg uit naar 57,2 kilogram. Ook niet veel, maar met een gewicht van onder de 35 kilo word je naar europese maatstaven opgenomen in het ziekenhuis vanwege ondervoeding.

Ik bereid mij voor op het interview morgenochtend met de woordvoerder van de Super Kamiokande, Suzuki-san. Tijdens de 7 uur durende reis van Tokyo naar Mozumi lees ik over neutrino’s en hoe deze met behulp van de Super Kamiokande worden gedetecteerd.
Een van de grote vragen was: hebben neutrino’s gewicht? Het antwoord op deze vraag is in 1998 gepresenteerd: neutrino’s zijn niet gewichtloos. Ze zouden het gewicht hebben van 1 biljoenste proton, of 0.05 electrovolt. 330 neutronen gaan er in 1 cm3.

Hoeveel neutrino’s (in gewicht of in aantal) zou deze dame moeten verorberen om weer enigszins op gewicht te komen?

Note
Elke dag zenden wij met ons lichaam – met de snelheid van het licht – 340 miljoen neutrino’s uit de ruimte in. Dooreten!

Foto links: bord bij de ingang van het dorp waarop de Super Kamiokande wordt aangekondigd. Foto rechts: het hoofdkantoor van de Super Kamiokande.

Zodra je de metro van Kanda uitkomt word je verwelkomd door oudere mannen met een stok in de hand, waarop een bord met tekst is bevestigd. Zij prijzen hun waar aan, die verderop in de straat te koop is. Deze buurt is bekend vanwege de electronica: camera’s, mobiele telefoons, muziekinstallaties en vele gadgets. Helaas kan ik hun opschriften niet lezen, maar deze persoonlijke verkoopstrategie is een opvallend element in het straatbeeld.

Foto twee is bij mij in de buurt genomen op een zondag. Hier staan net aangeklede heren, hoogstwaarschijnlijk, andere zaken aan te prijzen. Volgens mij wijzen zij de weg naar het makelaarskantoor voor nieuwbouwwoningen in Mukojima.

De hele dag voor paal staan: een goed referentiepunt voor mijn kaarten en handige wegwijzers.

Op advies van Rien bezoek ik het walhalla van het Judo; de Kodokan (de plaats om de weg te onderwijzen) van Tokyo. Voor de ingang staat een standbeeld van Jigoro Kano (de grondlegger van het Judo), binnen is de Internationale Judo Federatie gevestigd. In het museum is het versleten judopak van Kano te bezichtigen samen met teksten en foto’s over zijn leven.

Op de achtste verdieping bevindt zich een dojo waar een vijtigtal Japanners en Fransen twee-aan-twee door middel van trekken, duwen, werpen, vallen, opstaan en buigen de weg van zachtheid en flexibiliteit beoefenen.

Of zoals Kano in zijn boek uit 1922 schrijft: Jun-do-sei-sho ‘volg een redelijke weg naar winnen’.

Zondagmiddag rond 13.00 uur beginnen we Rice+ in te richten voor mijn presentatie. Zoals gebruikelijk moet ik voor de laatste aanpassingen een oplossing bedenken, maar ik heb het goed voorbereid en vele opties doorgenomen.
Rond 17.00 uur loop ik naar huis om me te verkleden en de zenuwen onder controle te krijgen. Het tonen van nieuw werk is altijd spannend en zeker nu ik ook een praatje zal houden over mijn project.

Rond 18.30 ben ik terug in Rice+ waar de eerste bezoekers al zijn gearriveerd. Er wordt aandachtig rondgekeken en vragen gesteld.
Om 19.15 is Rice+ goed gevuld met zo’n 35 mensen en beginnen we met een welkomstwoord van Emiko. Dan houdt Ashizuka-san (van de Nederlandse Ambassade en sponsor van deze presentatie) een kort woordje over mij en mijn werk. Jan mag daarna de fles met champagne ontkurken en we brengen een toast uit op de expositie.
Mijn praatje wordt vertaald door Chikako (een student van de universtiteit met een hartelijke lach).
Ik vertel over mijn verblijf bij Rice+: de workshops die ik heb gedaan, de plattegronden die ik in de stad heb laten maken en heb laten drukken op bierviltjes, een korte video met straatbeelden uit de stad en mijn tijdsbalk.
Ook deel ik bedankjes uit aan verschillenden mensen en in het bijzonder aan Emiko. Zij heeft mij de afgelopen periode vol overgave geholpen om mijn onderzoek zo goed mogelijk te kunnen realiseren. Zij heeft steeds oplossingen gezocht voor mijn eindeloze stroom aan nieuwe wensen.

Het is een waar feest met goed eten en drinken. Vrienden van me komen nog met een grote fles sake, die meteen genuttigd wordt. Een heel geslaagde opening en hartverwarmend om te merken dat ik in deze korte periode zo’n 50 mensen heb leren kennen die mij en mijn werk de moeite waard vinden om de reis naar Mukojima te maken.
Om 00.30 is iedereen vertrokken met de laatste metro.
Tevreden loop ik met Jan terug naar mijn appartement.